Biyom Nedir? Çeşitleri Ve Özellikleri Nelerdir?

Biyom Nedir? Çeşitleri Ve Özellikleri Nelerdir?

Yerkürede kendine özgü iklimi, bitki örtüsü ve hayvan toplulukları bulunan bölgelere biyom denir. Biyomlar dünyadaki geniş yaşam alanlarıdır. Biyom içerisinde çok sayıda ve farklı özellikte ekosistemler bulunabilir.

Dünyadaki biyomların kesin sınırları yoktur. Bazı bölgelerde biyomlar kesişebilirler. Karasal biyomlar hakim bitki örtüsüne göre, sucul biyomlar ise su özelliğine göre gruplandırılır.

Canlıların Yeryüzünde Dağılımını Etkileyen Faktörler

Canlıların yeryüzündeki dağılımında canlı ve cansız faktörler etkili olmaktadır. Cansız faktörler iklim, sıcaklık, su miktarı, pH değeri, rüzgar, toprak özellikleri gibi faktörlerdir.

Canlı faktörler ise üretici, tüketici ve ayrıştırıcı canlılardır. Biyomların oluşmasında ise en önemli etken iklim ve yer

Canlıların dünyadaki coğrafik dağılışını, bu dağılışı etkileyen ve sınırlandıran faktörleri inceleyen bilim dalına biyocoğrafya denir.

Dünyadaki Temel Biyomlar ve Özellikleri

Dünyadaki biyomlar karasal ve sucul biyomlar olarak iki genel gruba ayrılır.

1.Karasal biyomlar

Karasal biyomlar daha çok iklim özelliklerindeki farklılıklara göre ortaya çıkmıştır. Karasal biyomların kesin olarak sınırları yoktur.

Dünyadaki karasal biyomlar düzensiz kuşaklar halinde dağılım gösterir.

Orman, çöl ve çayır biyomları olarak genel gruplandırması yapılır.

Orman biyomları

Dünyadaki karaların büyük bir bölümünde orman alanları bulunur. Orman biyomları iklim çeşidi ve baskın ağaç formlarına göre, tropikal yağmur ormanları, ‘liman bölge ormanları, iğne yapraklı ormanlar gibi bölümlere ayrılır.

a. Tropikal yağmur ormanları

Yağış miktarının fazla olduğu, sıcaklık ve nemin genellikle canlılar için uygun olduğu biyomlardır. Bu özelliklerden dolayı biyolojik çeşitlilik fazladır. Orta ve Güney Amerika, Afrika, Avustralya ve Asya’nın ekvatora yakın olan bölgelerinde tropikal yağmur ormanları bulunur. Bu biyomda sürekli yeşil kalan yayvan yapraklı ağaçlardan oluşmuş olan ormanlar, bol otsu bitkiler bulunur.

Bu biyoma özgü epifit bitki türleri bulunur. Başka bir bitkinin gövdesi üzerinde yaşayan ancak o bitkiye zarar, vermeyen bitkilere epifit bitkiler denir. Sürekli yağış alan bu biyomda odunsu bitkilerin gövdesi sürekli nemlidir. Epifit bitkiler su ve mineral ihtiyacını gövde yüzeyindeki ölü dokulardan karşılar.

Bu biyomda hayvan olarak fil, şempanze, yarasa, kartal, yılan, kertenkele, geyik, timsah, kurbağa, antilop, domuz, jaguar, leopar, bir çok kuş türü bulunur.

b. Ilıman bölge yaprak döken ormanları

Ilıman bölgede yaprak döken ağaçlar, yağmur ormanlarından daha kısa ve seyrektir. Kurak ve yağışlı mevsimlere uyum sağlamış olan bu bitkiler kışın yaprak döker, İlkbaharda yapraklanır.

Ekvatordan uzak ve mevsimlerin görüldüğü bölgelerde rastlanır. Kayın, meşe, ceviz, ıhlamur, akçaağaç, gür-gen, kestane, kavak bu bölgelerde rastlanan bazı ağaç türleridir.

Geyik, ayı, kurt, çakal, tilki, yaban kedisi, sincap gibi hayvanlar bu biyomda bulunur. Ülkemizdeki Karadeniz ormanları bu biyoma örnektir.

c. İğne yapraklı ormanlar

İğne yapraklı ağaçlar yüksek anlam ve yüksek rakımlı bölgelerde bulunur. Dünyada parçalı bir dağılım gösterir. Bu ormanlarda ladin, köknar, çam vs türler bulunur. Hayvan olarak ayı, çakal, tilki, alageyik, baykuş, fare, köstebek, kartal gibi türler bulunur.

Çöl biyomları

Çöllerde toprak yüzey sıcaklığı 60 °C üzerine çıkar. Oldukça kurak alanlardır. Gün içindeki sıcaklık farklılıkları oldukça fazladır. Dünyada oldukça geniş alan kaplar. Güney Afrika’da Kalahari, Kuzey Afrika’da Sahra Çölü, Kuzey Amerika’da Sonoran Çölü bilinen büyük sıcak çöllerdendir. Ülkemizde gerçek anlamda çöl bulunmaz. Ancak Konya Karapınar ve Tuz Gölü çevresinde bitki örtüsü fazla tahrip olduğundan çölleşmeye yakın bölgelerdir. Çöllerde kaktüs ve kökleri derinlere uzanan çalı türleri bulunur. Orta Asya’da Gobi ve Çin’deki Taklamakan Çölleri ise soğuk çöllerdir. Bu çöllerde sıcaklık -30 °C altına kadar düşer. Çöllerde deve, sürüngenler, böcekler, keseli fare, bazı kuş türleri gibi hayvanlar yaşar. Bu hayvanların su kaybetme oranları diğer hayvan türlerine göre daha azdır.

Çayır biyomları

Dünyada yağış miktarının çölleşmeye izin vermediği, orman oluşumu için de yetersiz olduğu bölgelerde çayırlar oluşur, Çayırlar yazların sıcak, kışların soğuk ve yağışlı geçtiği bölgelerdeki otlarla kaplı alanlardır, Bu alanlar evcil ve yabani birçok hayvan türü için yaşama ve beslenme ortamı oluşturur. Ülkemizde iç Anadolu, Doğu ve Güney Doğu Anadolu’da gözlenir. İnek, koyun gibi evcil hayvanlar, yer sincabı, tilki, serçe, böcek ve bazı kuş türleri bulunur.

2.Sucul biyomlar

Tatlı ve tuzlu su biyomları olarak ikiye ayrılır.

Tatlı su biyomlar:

Akarsular, göller ve sulak alanlar tatlı su biyomlarını oluşturur.

A. Göl biyomları

Küçük ve büyük göller olarak farklı biyomlar oluşur. Göldeki komüniteler derinliğe ve kıyıya uzaklığa göre yayılış gösterir. Van Gölü, Uluabat, Beyşehir, İznik ve Eymir Gölleri ülkemizde bilinen göllerdir. Göl biyomlarında bir hücreli canlılar, algler, omurgasız hayvanlar, kurbağa, satan, levrek, göçmen su kuşları, karabatak, sucul bitkiler yaşar,

B. Akarsu Blyomları

Yüksek bölgelerdeki kaynaklarından göl veya denizlere doğru tek yönlü akan sularda’. Kaynağından çıktığı yerde genellikle soğuk, temiz ve mineral içeriği azdır. Akarsu geçtiği yataklardan topladığı mineraller ile daha fazla mineral kazanır. Akarsuların akış hızının fazla olduğu bölgelerde sabit algler, kara yosunlan gibi canlılar bulunur. Akıntının azaldığı yerlerde solucan ve yumuşakça, böcek türleri, bazı tatlı su balıkları yaşar.

C. Sulak Alan Biyomları

Doğal veya yapay olarak oluşan suları durgun veya akıntılı su kütleleri sulak alan olarak tanımlanır. Bataklıklar, sazlıklar, sulak çamlar, turbalıklar sulak alanlardır. Bu alanlarda göl zambakları, kamış ve sazlar bulunur. Çeşitli omurgasız hayvan ve bunlarla beslenen fare, kuş türleri bulunur. Ülkemizde Balıkdamı (Eskişehir), Sultan Sazlığı (Konya), Göksu Deltası (Maraş), Hacı Osman Ormanı (Samsun) gibi sulak alanlar vardır.

Tuzlu su biyomları

Okyanus ve denizler tuzcu su biyomlarını oluşturur, Dünya’nın yaklaşık % 70’ini tuzcu sular oluşturur. Deniz ve okyanuslarda kıyıya yakın bölgelerde yaşam koşulları daha uygun olduğundan tür çeşitliliği daha fazladır. Talu su biyomlarının canlı tür çeşitliliği fazladır. Bitkisel ve hayvansal planktonlar, birçok omurgasız hayvan türü, balık türleri, balina, yunus, fok balıkları gibi memeli türleri tuzlu su biyomunda yer alan canlılardır.

YORUMLAR

Wordpress (0)
error: Content is protected !!