Omurgasız Hayvanlar Nelerdir? Çeşitleri, Özellikleri

Omurgasız Hayvanlar Nelerdir? Çeşitleri, Özellikleri

Kemik ve kıkırdak dokudan oluşan iç iskeletleri yoktur. Genellikle diş iskelet vardır. iskelet sisteminin üzerinde canlı bir hücre tabakası bulunmaz. Suda ve karada yaşayan türleri bulunur. Sinir şeridi karın tarafındadır. Çoğunlukla açık kan dolaşımı görülür.

a) Süngerler

Belirli bir vücut simetrisi olmayan canlılardır. Vücutları torba şeklinde olup por adı verilen çok sayıda delikleri vardır. Porlardan su ile birlikte vücut boşluğuna alınan besinleri hücre dışında sindirerek besin ihtiyaçlarını karşılarlar.

Eşeyli ve eşeysiz olarak çoğalabilirler. Eşeysiz çoğalmaları tomurcuklanma ile olur. Tatlı su ve denizlerde yaşa-yan türleri vardır.

b) Sölenterler

Vücutları ışınsal simetriye sahiptir. (Vücut merkezinden geçen iki veya daha fazla düzlemle ikiye bölündüğünde oluşan parçaların eşit olması durumuna ışınsal simetri denir.) Bir vücut boşluğu dışarıya tek açıklıkla açılır. Bu yapı hem ağız hem anüs görevi yapar. Bu yapının etrafında tentakül adı verilen uzantılar bulunur. Tentaküller beslenme ve savunmaya yardımcı olur.

Canlılar dünyasında sinir hücreleri, ilk olarak bu canlı grubunda görülür.

Çoğu üyesinin hayat döngüsünde iki evre vardır. Bu evreler polip ve medüz olarak isimlendirilir. Polipler genellikle hareketsizdir. Başkalaşım geçirerek medüzleri oluştururlar. Deniz anası olarak bilinen canlılar bir çok sölenter türünün medüz formudur.

c) Solucanlar

Bir çoğu tatlı sularda ve nemli yerlerde yaşar. Bazı türleri parazittir. Eşeyli ve eşeysiz olarak çoğalabilirler. Toprak solucanı eşeyli çoğaldığı gibi, rejenerasyonla da çoğalabilir. Hermafrodit (çift cinsiyetli) canlılardır.

Solucanlar, yassı, yuvarlak ve halkalı solucanlar olarak üç grupta incelenir.

1. Yassı solucanlar

Vücutları yassı ve uzundur. Çoğu parazit olarak yaşar. Parazit olan türlerinde sindirim sistemleri gelişmemiştir. Parazit olmayanlarda vücut dışına açılan tek açıklık hem ağız, hem anüs görevi görür.

Parazit türlerin üreme sistemleri iyi gelişmiştir. Eşeyli ve eşeysiz olarak çoğalabilirler. Planarya, tenya, karaciğer kelebeği türleri bilinen yassı solucanlardır.

2. Yuvarlak solucanlar

Vücutları yuvarlak ve uzundur. İki açıklıklı sindirim sistemi vardır. Yani ağız ve anüs olarak iki ayrı açıklık vardır. Bitkilerde ve hayvanlarda parazit olarak yaşarlar. Toprak ve sularda serbest yaşayanları da vardır. Örnek, bağırsak solucanı, kancalı kurt, trişin gibi canlılar yuvarlak solunan örnekleridir.

3. Halkalı solucanlar

Vücutlarında çok sayıda halkalar bulunur. Vücut yüzeyleri nemlidir. Deri solunumu yaparlar. Omurgalılar gibi kapalı dolaşıma sahiptir. Sindirim sistemlerinde özel bölmeler vardır. Nemli yerlerde yaşarlar. Toprak solucanı ve sülük halkalı solucandır.

Toprak solucanı ve sülük en bilinen halkalı solunan örnekleridir.

d) Yumuşakçalar

Vücutları yumuşaktır. Bazılarında koruyucu sert bir kabuk bulunur. Karın bölgesinde kaslı ayakları vardır. Suda yaşayanları solungaç solunumu, karada yaşayanlar manto solunumu yaparlar. Örnek: Salyangoz, ahtapot, midye, sümüklü böcek gibi türler yumuşakçadır.

e) Eklem bacaklılar

En büyük omurgasız grubudur. Açık dolaşım sistemleri vardır. Eşeyli üreme ile çoğalırlar. Ayrı eşeylidirler. Vücutları bölmeli ve hareket organları eklemli bir yapıya sahiptir. Protein ve kitinden yapılmış dış iskeletleri bulunur.

Genellikle iç döllenme ve dış gelişme görülür. Gelişme döneminde başkalaşım (metamorfoz) geçirirler. Başkalaşım olayı yumurtadan çıkan yavrunun ata bireylere benzemeyen bir canlı olması (larva dönemi), beslenmeye devam ederek ata bireylere benzemesi sürecidir. İlkbahar ve yaz aylarında görülen kurtçuklar bir çok eklembacaklı canlının larvasıdır. Beslenmeye devam ederek eklembacaklı atasına dönüşür. Gelişme sürecinde oluşan ara canlı formu (larva) tırtıl (kurtçuk) olarak bilinir. Başkalaşım geçirmelerinin nedeni yumurta içinde embriyonun gelişmesini tamamlamasına yetecek kadar besin bulunmamasıdır.

Karasal eklembacaklılarda genellikle trake solunumu, örümcekgillerde kitapsı akciğer solunumu, suda yaşayanlarda ise solungaç solunumu gözlenir.

Eklem bacaklılar dört alt gruba ayrılır:

1. Kabuklular

2. Çok ayaklılar

3. Araknidler (örümcekgiller)

4. Böcekler

  • Kabuklularda sert bir dış iskelet vardır. Tatlı ve tuzlu sularda yaşarlar. Örnek: Yengeç, ıstakoz, karides bu grupta yer alır.
    Araknidlerde dört çift ayak vardır, anten bulunmaz. Baş ve göğüs kaynaşmış durumdadır. Çoğu üyesinde zehir bezleri vardır. Örümcek, kene, akrep ve akarlar bu grupta incelenir.
  • Çok ayaklılar uzun ve bölmeli bir vücuda sahiptir. Çıyanlarda her bölmeden bir çift, kırk ayakta her bölmeden İki çift ayak çıkar. Zehirli türleri bulunur.
  • Böceklerde vücut baş, gövde ve karın olmak üzere üç kısımdır. Üç çift ayak, iki anten ve genellikle iki çift kanat bulunur. Yeryüzünde tür bakımından en geniş canlı grubudur. Çok farklı ortamlarda yaşayabilen türleri vardır. Gelişme sürecinde başkalaşım (metamorfoz) geçirirler.Böcekler üç bölümden oluşan vücut, üç çift ayak ve kanatlarıyla diğer eklembacaklılar grubundan ayrılır.

Eklembacaklılarda ağız ve anüsten oluşan iki açıklıklı sindirim kanalı bulunur. Ayrıca eklembanaklılardaki dolaşım sistemi açık dolaşım sistemidir. Trake solunumu ve kitinden oluşan dış iskelet eklembacaklıların temel özellikleridir.

f) Derisidlkenliler

Çoğu denizlerde yaşar, iskelet yapısında kalkerden yapılmış tipik dikensi yapılar vardır. Bu nedenle derisidikeniller denir. Dikenler savunma ve hareket amacıyla kullanılır. Vücutların alt kısmında tüp ayaklar bulunur. Eşeyli olarak çoğalırlar. Örnek: Deniz hıyarı, deniz kestanesi, deniz yıldızı derisidikenlidir. Deniz yıldızlarının rejenerasyon yeteneği fazladır.

YORUMLAR

Wordpress (0)
error: Content is protected !!