Yaygın Olarak Kullanılan Asitler ve Kullanım Alanları

Yaygın Olarak Kullanılan Asitler ve Kullanım Alanları

Yaygın Olarak Kullanılan Bazı Asitler İnsanların günlük yaşamını kolaylaştıran birçok madde vardır. Ancak bu maddelerin çoğu doğada doğrudan bulunmaz. Bunların tepkimeler sonucunda üretilmiş olması gerekir. Tepkimelerin gerçekleştirilmesinde kullanılan en önemli maddeler asitlerdir. Peki, bu asitler hangileridir?

Sülfürik Asit: Sanayi açısından en önemli mineral asitlerin başında sülfürik asit gelir. Geleneksel ismi zaç yağı olan yoğun, kıvamlı, renksiz ya da hafif sarımtırak renkli  bir sıvıdır.

Su ile her oranda karışabilen, çözündüğünde ortama iki tane H+ verebilir. İlk H+ hemen verilirken ikincisi kısmen verilir. Bu nedenle  diprotik (iki hidrojenli) asit olarak sınıflandırılır.

Derişimi fazla  çözeltileri ciddi hasarlar meydana getirebilir; hidroliz yoluyla cildimizde kimyasal yanıklara neden olur ve gözde kalıcı körlüğe yol açar. Bu nedenle özellikle derişik  çözeltileriyle çalışırken çok dikkatli olunmalı, mutlaka plastik eldiven giyilmeli, koruyucu gözlük takılmalıdır.  Oldukça higroskopik yani su çekici bir maddedir. Su buharını çekerek bulunduğu ortamdaki havayı kurutur. Bu özelliği nedeniyle kuru havada saklanması gereken maddelerin muhafazasında kullanılır.

Nitrik Asit:  Halk arasında kezzap olarak bilinen nitrik asit  suda çözündüğünde tamamen iyonlarına ayrışan, bu nedenle de kuvvetli asit olarak sınıflandırılan bir asittir. H2SO4 gibi hayli korozif bir mineral asit olan renksiz, saydam bir maddedir. Ticari olarak en fazla suyla hazırlanan %68’lik çözeltisine ulaşılabilen  daha derişik hale getirilirse dumanlar çıkarmaya başlar. Bu tür  çözeltilerine, dumanlı nitrik asit denir.

Kuvvetli bir yükseltgeyici madde olan HNO3’in birçok farklı kullanım alanı vardır. Bunlar arasında en önemlisi, gübre üretimidir. HNO3 ile NH3’ın nötralleşme tepkimesinden oluşan NH4NO3, azot oranı en fazla olan yapay gübredir. Dünya genelinde HNO3 üretiminin yaklaşık %75-%080’i bu amaçla tüketilmektedir.

Diğer önemli kullanım alanı, patlayıcı madde üretimidir. Patlayıcı maddelerin en önemli özelliği tepkimeye girdiklerinde gaz hâldeki maddeleri açığa çıkarabilmeleridir.  Bu nedenle HNO3’ten patlayıcı madde üretiminde yararlanılmaktadır. Örneğin HNO3’ten dinamit (gliserin trinitrat), TNT (trinitro toluen) gibi patlayıcılar üretilmektedir. Evlerde temizlik maddesi olarak kullanılan bir asittir. korozif özelliği nedeniyle paslanmaz çeliklerin parlatılmasında yararlanılır. Bunun için nitrik asit, su ve alkol karışımı kullanılır.

Hidroldorik Asit: Erime ve kaynama sıcaklığı sırasıyla —114,9 °C ve —85,1 °C olan hidroklorik asit (HCl), oda sıcaklığında ve normal basınçlarda  gaz halinde bulunur. HNO3 gibi suda çözündüğünde tamamen iyonlarına ayrışan HCI, ortama molekül başına bir tane H+ verebilir. Sulu çözeltisi berrak ve renksizdir. Halk arasında tuz ruhu olarak da bilinen HCI, 9. yüzyılda Müslüman simyaci Cabir bin Hayyan tarafından keşfedilmiştir. Mide asidinde doğal olarak bulunan HCI, hayli korozif bir mineral asittir. Mide dışındaki herhangi bir organa temas ederse tahriş eder.

Dünya genelinde yılda yaklaşık 20 milyon ton üretilen HCI’in farklı sanayi dallarında birçok faklı kullanım alanı vardır. Bunların en önemlilerinden biri demir çelik sanayisidir. HCI, demir çelik sanayisinde pasın yani demir(III) oksitin uzaklaştırılmasında kullanılmaktadır.

Asetik Asit: Halk arasında sirkede bulunduğu için sirke ruhu olarak da adlandırılan asetik asit, suda her oranda çözünebilen organik asittir. Ancak çözünen moleküllerinin tamamı CH3C00- ve H+ şeklinde iyonlarına ayrışmaz. Bu nedenle zayıf asit olarak sınıflandırılır. Keskin bir kokusu ve ekşi tadı olan renksiz ve saydam bir sıvıdır. Derişik çözeltisi aşındırıcıdır, cilde ve göze zarar verebilir. Etkileri birkaç saat sonra hissedilir. Yüksek sıcaklıklarda tutuşabilir ve havayla patlayıcı karışımlar oluşturabilir. Seyreltik asetik asit (sirke gibi) zararsızdır ama derişik çözeltileri insan ve hayvanlar için zararlıdır. Sindirim sistemine ciddi hasar verebilir ve kan asitliğini ölümcül oranda değiştirebilir.

Karbonhidratların yükseltgenmesiyle oluşan CH3COOH, sanayide sentetik yollarla üretilebilir. Yılda yaklaşık 6,5 milyon ton üretilen  sanayide geniş bir kullanım alanı vardır. Bunlar arasında en önemlisi, tutkal üretimidir. Tahta tutkal’, asetik asitten elde edilmiş vinil asetatın oluşturduğu bir polimer olan polivinil asetattır. Diğer bir kullanım alanı, asetik anhidrit ve asetik ester üretimidir. Üretilen bu maddelerden tekstilde, fotoğraf filmlerinde, mürekkep ve boya imalatında yararlanılır.

Fostorik Asit: Fosforik asit kaynama sıcaklığı 158 °C olan ve bu nedenle oda sıcaklığında, normal basınçlarda sıvı halde bulunan bir mineral asittir.

Suda her oranda moleküler olarak çözünebilen ortama üç tane H+ verebilir. Ancak H+larını aynı anda veremez, ortamın pH değerine bağlı olarak verebilir. Bu nedenle CH3COOH gibi zayıf asit olarak sınıflandırılır. H3PO4, ticari olarak genelde %75–85 oranında sulandırılarak satılır. H3PO4’in bu çözeltisi renksiz, saydam, uçucu olmayan, şurup gibi oldukça kıvamlı bir karışımıdır.

H3PO4’in birçok farklı kullanım alanı vardır. Bunların başında gübre üretimi gelir. Amonyak ile girdiği nötralleşme tepkimesi sonu-cunda oluşan (NH4)3PO4 gübresi, azot oranı en fazla olan gübrelerden biridir. Bu nedenle gübre sanayisinde çok fazla üretilir.

Paylaş

YORUMLAR

Wordpress (0)
error: Content is protected !!